2ይ ጉባኤ መ.ኤ.ዓ.ስ.                            

ብራሰልስ፡ 01.09.16


መልእኽቲ ምሕዝነት


ክቡር ኣቦ መንበር፡ የቐንየለይ።

ክቡራን ኤርትራውያን ኣሓትን ኣሕዋትን፡

ዝኸበርኩም ዕዱማት ኣጋይሽ፡ 


ኣብ’ዚ ኣጋጣሚ’ዚ ኣብ ቅድሜኹም ቀሪበ፡ ምዉቕ ምሕዝነት መድረኽ ሃገራዊ ዘተ ን2ይ ጉባኤ መንግስቲ ኤርትራዊ ዓፈር ኣብ ስደት (መ.ኤ.ዓ.ስ.) ንከቕርብ ዕድል ብምርካበይ፣ ዓቢ ደስታን ፍሉይ ሓበንን እስመዓኒ። 

ቀንዲ ቴማ ወይ ሰረተ-ሓሳብ ናይ’ዚ ጉባኤ’ዚ፡ ምምላስ ርእሰ-ምሕደራ ኤርትራዊ ዓፈርን ፈደራላዊት ኤርትራን፡ ኢዩ። ነዚ ኣገዳሲ ቴማ’ዚ፡ ኣብ ውሽጢ ዓንኬል ናይቲ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ምእንቲ መሰል ርእሰ-ውሳኔ ከም ህዝቢ፣ ምእንቲ ደሞክራስያዊ ምሕደራ፣ ምእንቲ ግዝኣተ-ሕጊ፣ ምእንቲ ኣኽብሮት ሰብኣዊ መሰላት ዚካየድ፡ ንሓድሕዱ ብቐረባ ዚተኣሳሰር፡ ሓፈሻዊ ቃልሲ ሰሪዐ ከቕርቦ ክፍትን እየ። 

ከም መእተዊ፡ ብዛዕባ 1) ባህርይ ናይቲ ስርዓት: 2) ውሽጣዊ ኩነታት: 3) ቃልሲ ምትካእ ግዝኣተ-ሰብ ብግዝኣተ-ሕጊ: 4) ብሓባራዊ ራእይ ዚምራሕ ሓባራዊ ስራሕ፡ ሓጺር መግለጺ ከቕርብ’የ። 


1. ባህርይ ናይቲ ስርዓት 

1.1 ታሪኻዊ ውርሻ 

እቲ ዚተናወሐ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ ሃገራዊ ሓርነት ጥራይ ዘይኰነ፡ እንተላይ ምእንቲ መሰረታዊ ፖለቲካውን ቍጠባውን ማሕበራውን ለውጢ ኢዩ ተኻይዱ። ኤርትራውያን ተጋደልቲ፡ ብሃረርታ ገስገስቲ ዕላማታት ሓርነት፡ ማዕርነትን ፍትሕን ተደሪኾም ኢዮም ነቲ ብረታዊ ቃልሲ ንእስነቶም ዘወፈዩ። ከም ህዝቢ፡ ምእንቲ ሓርነት፡ ምእንቲ ደሞክራሲ፡ ምእንቲ ፍትሒ፡ ምእንቲ ራህዋ፡ ተቓሊስና። ነገር ግርንቢጥ ግን፡ ህሉው ኵነታት ኤርትራ ኣንጻር እቲ ዝተቓለስናሉ ገስጋሲ ዕላማታት ኰይኑ። ስለምንታይ፧ እቲ ጌጋ ኣብ ምንታይ ኢዩ ነይሩ፧  


1.2 ተቓላሳይ ሓርነት ናብ መሳርሒ ጭኮና ተቐይሩ 

ህ.ግ.ሓ.ኤ. ኣድማዒ ወተሃደራዊ ሓይሊ ብምህናጽ፡ ንኹሉ ብድሆታት ብምምካት ተቓሊሱ፡ ዓወት ሓርነታዊ ኵናት ምስ ኣረጋገጸ፣ ኣብ ሳልሳይ ዓመት ናይቲ ታሪኻዊ ዓወት ብረታዊ ቃልሲ፡ ብህ.ግ.ደ.ፍ. ተተኪኡ፣ ናብ መሳርሒ ጭኮና ተቐይሩ። ካብ ሓደ ኲናት ሃገራዊ ሓርነት ዘካይድ ፖለቲኮ- ወተሃደራዊ ውድብ: ናብ ንቡር ስራሓት መንግስቲ ዘመሓድር ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ኪሰጋገር ኣይከኣለን። ኮታ፡ ሃገር ብግቡእ ከመሓድር ኣይበቕዐን። 


1.3 ፍሽለት ምህናጽ ቅዋማዊ መንግስቲ 

እቲ ገስጋሲ ዚነበረ ሓርነታዊ ምንቅስቓስ በትረ-ስልጣን ምስ ጨበጠ ኣድሓርሒሩ። መሪሕነቱ፡ ነቲ ካብ ስልጣን ዚረኽቦ ሓለፋታት ንምዕቃብ፣ ንመበገሲ ዕላማታት ናይቲ ቃልሲ ጠሊሙ፡ ሓዲሽ ዋርድያ ናይቲ ብሉይ፡ ዘይምዕሩይ ስርዓት ኰይኑ። ንዅሉ ዚሓቍፍ፡ ኣሳታፊ፡ ንህዝቡ ተሓታትነት ዘለዎ መንግስቲ ከቕውም ኣይከኣለን። 


1.4 ኣረሚናዊ ምልካዊ ስርዓት

እቲ ደሞክራስያዊ መትከላት ዚኽተል፡ ግዝኣተ ሕግን ኣኽብሮት ሰብኣዊ መሰላትን ዘስፍን ቅዋማዊ መንግስቲ ንምትካል ዚተኻየደ ጻዕርታት በርዒኑ። መንግስቲ ሕጋዊ ሰረት ስኢኑ፡ ህዝቢ ድማ ልዑላውነት ተነፊጉ። ናጽነት ርእይቶ ምግላጽ፡ናጽነት ምእካብ፡ናጽነት ምምስራት ማሕበራት የለን። ብመሰረት ኣድማሳዊ ሕርያ፡ ብግቡእ ዚቘመ ወካሊ ፓርላማ፣ ፍትሒ ዘመሓድር ናጻ ኣብያተ-ፍርዲ ኰነ ተግባራዊ ካቢነ ሚኒስተራት ኣብ ዘይብሉ፣ እቲ ፕረሲደንቲ ፍጹም ስልጣን ገቢቱ፡ ንሃገርን ህዝብን ከም ዊንታኡ፡ ብዘይ ዚዀነ ሕጋዊ ቀይዲ ወይ ትካላዊ ገደብ፡ ይገዝእ።


2. ውሽጣዊ ኩነታት

ኤርትራ ሎሚ ብሓደ ኣረሚናዊ ምልኪ ትግዛእ ኣላ። ንርብዒ ዘመን መመላእታ፡ ህዝብና ዚደለዮን ዘገልግሎን መንግስቲ ተኺሉ ብሰላም፡ ብሓርነት፣ ብኽብረት፡ ብፍትሒ ምንባር ተነፊጉ ጸኒሑን ኣሎን። ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ብጸቢብ ቍጽጽር ተቐይዱ፡ ኣብ ትሕቲ ኣደራዕ ናይቲ መሰረታዊ ጠለባት መነባብሮ ዘየማልእ ናይ ኩፖን ቍጠባ፡ ግዳይ ኣረሜናዊ ጸቕጥን ዘስካክሕ ስእነትን ብምዃን ይሳቐ ኣሎ። 

መንእሰያት ኣብ ታኼላ ናይ ፈጽሚ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተጸሚዶም ይሳቐዩ ኣለዉ። ኤርትራውያን፡ካብ ደቂ 18 ክሳብ ደቂ 70ታት፡ ብረት ኪዓጥቁ፣ ኣብ ዘይምልከቶምን ዘየርብሖምን ኲናታት ናይቲ ስርዓት ኪዋግኡ ግዱዳት እዮም። እቲ ዘይጽወር ፖለቲካዊ ጸቕጥን ኩሉ-መዳያዊ መንግስታዊ ቍጽጽርን፡ ምስቲ ኵሉ ኣብ ኤርትራ ሰፊኑ ዘሎ ጃምላዊ ሽቕለተ-ኣልቦነትን ቍጠባዊ ሽግርን ተደማሚሩ፡መንእሰያት ብብዝሒ፡ ሃገሮም ራሕሪሖም፡ ህይወቶም ኣብ ዓበይቲ ሓደጋታት እናውደቑ፡ ሃጽ ኢሎም ክስደዱ ኪቕስቦም ጸኒሑን ኣሎን። 

ገለ ነጋዶ ደቂ ሰብ ወይ ኣፍለስቲ ይጥቀሙ፣ ገለ ብእግርም ይምርሹ።ብዙሓት ኣብቲ ነዊሕ ጉዕዞ ምድረበዳ ሳሃራ ንሰሜን ኣፍሪቃ ብወቕዒ ጸሓይ ይቕዘፉ፣ ናብ ኤውሮጳ ወይ ናብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ ኪሰግሩ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ወይ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ይጥሕሉ፣ ኣብ ሓውሲ-ደሴት ሲናይ ግዳይ ምህርቲ ክፋለ-ኣካል ይዀኑ። እስከ ነቲ ኣብ ደሴት ላምፓዱዛ ዘጋጠመ ትራጀዲ ንዘክር! 

ምትካእ ግዝኣተ-ሕጊ ብግዝኣተ-ሰብ፡ ደሞክራስያዊ ጽገና ንዝሓተቱ ላዕለዎት ሰበስልጣንን ወተሃደራዊ መኮነናትን፡ ነቓፊ ርእይቶታት ንዘቃልሑ ጋዜጠኛታት፡ ልዝብን ዕርቅን ንዝመኸሩ ዓበይቲ ዓዲ፡ ብዘይ ኣገባብ ምእሳር ኣስዒቡ። ከምቲ ኣቐዲሙ ዚተጠቕሰ፣ ኣብ ኤርትራ ናጽነት ርእይቶ ምግላጽ፡ ናጽነት ምእካብ፡ ናጽነት ማሕበር ምምስራት የለን፣ ናጻ ፖለቲካውን በርጌሳውን ውድባት ውጉዛት ኢየን፣ ናጻ ርእይቶ ይድቈስ፡ ተቓውሞ ከም ክድዓት ይቝጸር። 

ፖለቲካዊ ጸቕጥን ጭፍለቓ ብሕታዊ ማዕከናት ዜናን ንፖለቲካዊ ሃዋህው ናይታ ሃገር ረጊጡ ዓጽዩዎ። መንግስቲ ንዅሉ ዘቤታዊ መራኸቢ ብዙሓን ይውንን፣ ንዚመሓላለፍ መልእኽቲ ይቈጻጸር፣ ብዙሕነት ይሕይር፣ ተቓውሞ ከም ገበን ይቘጽር። ጽኑዕ ቍጽጽርን ሳንሱርን ንምልኪ ባይታ መድሚዱ፡ ዕጹው ሕበረተሰብ ፈጢሩ። ዕጽዋ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባውን ማሕበራውን ሃዋህውን ምምእካል ኩሉ መዳያት ሃገራዊ ህይወትን፡ ተደራሪቦም፡ ህዝቢ ኣግሊሎም፣ ደረጃ መነባብሮ ብዝያዳ ከም ዘንቈልቍል ጌሮም፣ ተነጽሎ ናይቲ ስርዓትን ኣስዒቦም።


3. ቃልሲ ንምትካእ ግዝኣተ-ሰብ ብግዝኣተ-ሕጊ

ግዝኣተ-ሕጊ እንታይ ማለት’ዩ፧ብኣበሃህላ ሕ.ሃ.: ግዝኣተ-ሕጊ “ንዅሎም ሰባት፡ ትካላትን ኣካላትን፡ መንግስታዊ ይዅኑ ብሕታዊ፡ እንተላይ ነቲ መንግስቲ ንገዛእ ርእሱ፡ ብዕሊ ንዚተኣወጁ፡ ብማዕርነት ንዚትግበሩ፡ብናጽነት ንዘፍርዱ፡ ምስ ኣህጕራዊ መምዘኒታት ሰብኣዊ መሰላት ንዘሳንዩ፡ ሕግታት ተሓተትቲ ዚገብር መትከል ኢዩ”።Justice Tom Bingham, Rule of Law (2010)

ኣብ ትሕቲ ግዝኣተ-ሕጊ፡ ኵሎም ሰባትን ትካላትን፡ መንግስታዊ ይዅኑ ብሕታዊ፡ ንሕጊ ይምእዘዙ፣ ኣብ ትሕቲ ፍትሒ ዘመሓድር ሕጊ ተሓተቲ ይዀኑ። ልዕልና ግዝኣተ-ሕጊ ኣብ ዚኽተል ፖለቲካዊ ስርዓት፡ ሕጊ ልዕሊ ኩሉ ተግባራት መንግስትን ህዝብን’ዩ። ኣብ ከምዚ ናትና ዚኣመሰለ ምልካዊ ስርዓት፡ ምሕደራን ኣነባባርን፡ ብዊንታ ውልቀሰብ ወይ ጕጅለ ውልቀሰባት ይውሰንን ይቕየርን።    

ህዝቢ ኤርትራ፡ ሃረርታን ዘይንፈግ መሰልን ንሓርነት፡ ክብረትን ፍትሕን ኣለዎ፣ ንምርግጋጾም ጸኒዑ ብምቅላስ ድማ፡ ለውጢ ናይ ግድን ምዃኑ የበስር። ናጽነት ርእይቶ ምግላጽ፡ ተኣኪብካ ምምይያጥ፡ ፖለቲካዊ ይዅን በርጌሳዊ ማሕበር ምምስራት ዘይምህላው፣ ሺሕ’ኳ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ውዱብ ሰላማዊ ተቓውሞ ንኸይግበር ዓንቂፉ እንተሃለወ፣ እቲ ሕሱም ጭኮና፡ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ወጻኢ፡ ኣንጻር’ቲ ስርዓት እናዓበየ ዝኸይድ ዝተወዳደበ ተቓውሞ ኣለዓዒሉ ኣሎ።


4. ብሓባራዊ ራእይ ዚምራሕ ሓባራዊ ስራሕ

ኣብ ውሽጢ ስለ ዝተወገዘን ዝተደቝሰን፡ ንጡፍ ተቓውሞ ኣብ ስደት እናሓደረ ይዝርጋሕ ኣሎ። ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ፡ ከም ውልቀሰብ ይዅን ከም ጕጅለ፡ ነቲ ምልካዊ ስርዓት፡ ብዚመረጾ ኣገባብ ኪቃወም መሰል፡ ብሓቂ’ውን፡ ግዴታ ከም ዘለዎ፡ ኣብዚ ደጊመ ከረጋግጽ እደሊ። ይዅን’ምበር፡ ነዚ ዘሎ ምፍልላያት ብምጽባብ ነተን ዘለዋ ብዙሓት ፖለቲካዊ፡ በርጌሳዊ፡ ዜናዊ ጕጅለታት ናብ ኣብ ሓባራዊ ራእይ ዚተመስረተ ሓባራዊ ስራሕ ንምውፋር ክንጽዕር ይግባእ። ከምኡ ምስ እንገብር ጥራይ ድማ’ዩ፡ ሓያል ጥምረት ብምፍጣር፡ ኣብ ሃገርና ደሞክራስያዊ ምሕደራ፡ ግዝኣተ-ሕግን ሰብኣዊ ኣኽብሮትን ከነረጋግጽ እንኽእል።      

ብጠንቂ’ቲ ኪጋሃድ ዚጸንሐ ርኡይ ምፍልላያት፣ ዘይጋጠም ዕላማታት፣ በሊሕ ምፍሕፋሓት፣ ምርባሕ ፖለቲካዊ፡ በርጌሳዊ፡ ዜናዊ ጕጅለታት፣ ዓቕምታቱ ኣወሃሂዱ፡ ምእንቲ ደሞክራስያዊ ለውጥን ኣኽብሮት ሰብኣዊ መሰላትን፡ ብኣድማዕነት ኪጣበቕ ኣይከኣለን። 

እታ ኣብ ቀዳማይ (1ይ) ዋዕላ ናይሮቢ ዚቘመት ግዝያዊት ኣራኻቢት ኣካል፡ ካልኣይ (2ይ) ዋዕላ ናይሮቢ ብምድላው፡ ስሩዕ ደሞክራስያዊ ምስግጋርን ምስፋን ግዝኣተ-ሕግን ዘቀላጥፍ ኣገባብ ንምስኣል ትሰርሕ ኣላ። ጐድኒ ንጐድኒ ምስ’ዚ ድማ፡ ነቲ ኣብ ስደት ዚካየድ ቅሉዕ ተቓውሞ ምስቲ ኣብ ውሽጢ ዚካየድ ስቱር ተቓውሞ ዘተኣሳስር ፖለቲካዊ ድንድል ብምህናጽ፡ ብኤርትራዊ ዋንነት ዚሰላሰል፡ ህዝቢ ዘማእከለ ደሞክራስያዊ ለውጢ ብውሽጢ ንምድራኽ ይስራሕ ኣሎ።   

ምትካል ዘይምእኩል ስርዓት ምሕደራ፡ኣብ ውሽጢ ስምርቲ ሃገረ ኤርትራ፡ ህዝብና ሓቀኛ መሰል ርእሰ-ውሳኔኡ ንኸረጋግጽ፤ ኣብ ኵሉ ጽፍሕታት መንግስቲ፡ ብቐጥታ ወይ ባዕሉ ብዚመረጾም ወከልቱ ንኪነባበር ዕድል ዚኸፍት ኣድላዪ ኵነት ኪፈጥር ኢዩ። ምስ ምጽኣት ቅዋማዊ ስርዓት፣ እቲ ዚጸንሐ ፖለቲካውን ቍጠባውን ዕብለላ ማእከላይ መንግስቲ ከብቅዕ ኢዩ። መተካእትኡ ድማ፡ ኣብ መንጎ’ቲ ማእከላይ መንግስትን ዘይምእኩል ስርዓት ምምሕዳራዊ ኣሃዱታትን፡ ልዑላዊ ስልጣን ኣብ ህዝቢ ዘንብር፡ ንጹር ክፍፍል መዝነት ይህሉ። 

ቀንዲ መዳያት መዝነትን ደረት ስልጣንን ናይቲ ማእከላይ መንግስቲ፡ ብሓደ ወገን፣ ሓፈሻዊ መዋቕር፡ መጠን ስልጣን ኰነ ጀኦግራፍያዊ ቅርጺ ናይቲ ስርዓት ዘይምእኩል ምምሕዳራዊ ኣሃዱታት ድማ፡ በቲ ኻልእ፣ ብመሰረት ኣድማሳዊ ሕርያ ብዚቘመ ሃገራዊ ወካሊ ኣካል ብሕጊ ይውሰን። እቲ መዋቕር፡ ትሕዝቶን ቅርጽን ዘይምእኩል ምሕደራ፡ ብዘየማትእ ኣገባብ፡ ህዝቢ ኮማዊ ጕዳያቱ ባዕሉ ንምውዳእን መዓልታዊ መነባብሮኡ ንረብሓታቱ ብዘገልግል መንገዲ ንምስራዕን ዘኽእል ምቹእ ኵነታት ዚፈጥር ኰይኑ ኪስራዕ ይግባእ። ብተወሳኺ፡ ዘይምእኩል ስርዓት ምምሕዳር፡ ህዝቢ ኣብ ኣገደስቲ ሃገራዊ ጕዳያት ኰነ ንህይወቱን ንድሕንነቱን ኣብ ዚትንክፉ ምዕባሌታት፡ ብቐጥታ ወይ ብመንገዲ ወከልቱ ኣቢሉ፡ ድምጹ ንከስምዕ ዘኽእል ኪኸውን ይግባእ።

ኣብ መደምደምታ ደጊመ ከረጋግጾ ዝደሊ፣ ኤርትራ መሬት ዓደቦ/ዓደኖ ናይ ኵሉ ኤርትራዊ፣ ሃገረ ኤርትራ ድማ ፍረ ቃልሲን መስዋእትን ስቓይን መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኢያ። ኤርትራ ንዅላትና ማዕረ ስለ እትብጽሓና፡ ኵላትና በብዓቕምና ክንቃለሰላ፣ ኵላትና ካብ ባህርያዊ ጸጋታት ንምርባሕ ማዕረ ዕድል ክህልወና፣ ኵላትና ብማዕርነት ክንነብረላ ይግባእ። 

ክንዲ ዚዀነ፡ ኵሉ ግዜ ክንዝክሮ ዜድሊ ሓደ መሰረታዊ ረቛሒ ኣሎ። ንሱ ድማ፡ ስሙር ጻዕሪ ጥራይ ውሕስነት ዓወት ናይቲ ፖለቲካዊ ለውጢ ንምምጻእ ዚካየድ ደሞክራስያዊ ቃልሲ ከረጋግጽ ከም ዚኽእል ኢዩ። ሽዑ ጥራይ ከኣ ኢዩ፡ ኣብ ውሽጢ ስምርቲ ሃገረ ኤርትራ፡ ኣብ ኵሉ ጽፍሒታት መንግስቲ ንህዝቢ ሓቀኛ ርእሰ-ውሳኔ ዘፍቅድ፡ ንዅሉ ዜጋ ብማዕርነት ምንባር ክዉን ዚገብር፡ ዘይምእኩል ስርዓት ምምሕዳር ምትካል ዚከኣል። 

ሕብረተሰብ ኤርትራ ሕብረ-ባህላዊ፡ ሕብረ-ነገዳዊ፡ ሕብረ-ቋንቋዊ፡ ሕብረ-ሃይማኖታዊ ኢዩ። ኣብ ብዙሕነት፡ ሓድሕዳዊ ምክብባርን ስኒትን ምርግጋጽ ቀንዲ ሰረት ሓድነት፡ ግስጋሴን ራህዋን ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። እዚ ካልኣይ (2ይ) ጕባኤ’ዚ፡ ኣብ ቅዋማዊ ምሕደራን ደሞክራስያዊ መትከላትን ዚተመስረተት፡ ንዅሎም ኤርትራውያን ኣብ ኵሉ መዳያት ሃገራዊ ህይወት ፍጹም ማዕርነርት እተረጋግጽ፡ ሓዳስ ኤርትራ ኣብ ምምጻእ ከበርክት ተስፋ እገብር።


ዓወት ን2ይ ጕባኤ!

ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና!

ጽን ኢልኩም ስለዝሰማዕኩምኒ፡ አመስግን።